Nhiều phụ huynh khi thấy con đến tuổi nhưng vẫn chưa tập nói, nghĩ con bị chậm nói nên chủ quan không đưa đi khám. Đến khi mãi con vẫn chưa nói được, đưa đi khám mới tá hỏa con mình mắc bệnh.
Không nên chủ quan khi trẻ ít nói
Điển hình như trường hợp của bé Nguyễn Trà My (2 tuổi ở Khâm Thiên – Hà Nội), dù đã qua tuổi tập nói khá lâu, nhưng chỉ nói được một vài từ. Trong khi đó các bạn cùng trang lứa có thể nói được cả một câu dài.
Lúc đầu mẹ bé My nghĩ cháu bị chậm nói, dần dần sẽ nói nhanh và thạo hơn, những đợi mãi không thấy tiến triển, đưa vào viện khám mới “giật mình” vì con mình mắc bệnh rối loạn lời nói và ngôn ngữ.
Không chỉ có tình trạng của bé My mà nhiều trường hợp khác, chỉ vì sự chủ quan của cha mẹ mà con mắc bệnh ngày càng nặng và quá trình điều trị sẽ rất lâu.
Theo BS Trần Thu Thủy (BV Nhi Trung ương) cho biết, rối loạn lời nói và ngôn ngữ là sự phát triển bất thường của ngôn ngữ. Đây là dạng chậm phát triển phổ biến nhất, gặp nhiều hơn so với các dạng chậm phát triển khác (thị lực, vận động, nhận thức, kỹ năng xã hội và cảm xúc).
“Lời nói là phương tiện giao tiếp bằng lời, thể hiện bằng âm thanh. Ba thành phần chính của lời nói là phát âm, giọng nói và sự lưu loát. Rối loạn lời nói xuất hiện khi trẻ phát âm nhưng người khác không hiểu, chẳng hạn trẻ bị tật nói lắp, nói ngọng ngịu”, BS Thủy cho biết.
Nhiều khi trẻ chậm nói là biểu hiện của bệnh lý bất thường. Ảnh chỉ mang tính minh hoa
Theo bác sĩ Thủy, chậm nói đơn thuần đôi khi chỉ mang tính tạm thời và có thể mất đi nhờ sự trợ giúp của gia đình. Cha mẹ cần động viên trẻ “nói” bằng cử chỉ hoặc âm thanh, dành nhiều thời gian chơi với con, đọc sách và nói chuyện với bé.
Trong một số trường hợp, trẻ có thể cần thêm sự trợ giúp của các chuyên gia. Đôi khi, chậm nói lại có thể là dấu hiệu báo động cho những rắc rối nghiêm trọng hơn, như mất thính lực, chậm phát triển trong các lĩnh vực khác hoặc thậm chí là bệnh tự kỷ. Chậm phát triển ngôn ngữ ở trẻ nhỏ cũng có thể là biểu hiện của bệnh khó học, thường chỉ được chẩn đoán khi trẻ đi học.
Một số dấu hiệu cảnh báo
- 3-4 tháng: Trẻ không đáp ứng với tiếng động mạnh; Không phát ra âm thanh gừ gừ; Bắt đầu gừ gừ nhưng không biết bắt chước các âm thanh (khi 4 tháng). 7 tháng: Không đáp ứng với tiếng động.
- 12 tháng: Trẻ không tìm cách giao tiếp với người khác (bằng cách sử dụng âm thanh, cử chỉ hay lời nói), kể cả khi cần giúp đỡ hay muốn điều gì đó. Không biết nói một từ nào, chẳng hạn “mẹ” hay “bà”. Không bi bô, phát ra các phụ âm (ví dụ p hoặc b).
Không biết làm các động tác như vẫy tay chào tạm biệt, lắc đầu để nói không, chỉ tay. Không phản ứng khi được gọi tên. Không hiểu và phản ứng với các từ như “không”, "chào bé" và “bai bai ”. Không quan tâm tới thế giới xung quanh.
- 15 tháng: Trẻ Không hiểu và phản ứng với các từ như “không”, “dậy nào”. Không nói được từ nào. Không chỉ vào đồ vật hay bức tranh khi được hỏi, ví dụ “Quả bóng đâu?”. Không chỉ vào vật mình thích, như thể muốn nói “Mẹ nhìn đây!” và ngước nhìn bạn.
- 18 tháng: Trẻ không thể chỉ vào vài bộ phận của cơ thể (ví dụ đầu, mắt, mũi) khi được yêu cầu. Chưa thể nói được 6 từ, không thể giao tiếp bằng bất cứ cách nào, kể cả khi cần giúp đỡ, không biết chỉ vào thứ mình muốn.
Chưa nói được các từ đơn giản như "mẹ", "bế". Không hiểu các mệnh lệnh đơn giản, ví dụ "Đừng sờ vào!". Không đáp lại bằng lời nói hoặc cử chỉ khi được hỏi "Cái gì đây?", "Dép bé đâu?".
Cần phải theo dõi tiến trình tập nói của trẻ. Ảnh chỉ mang tính minh họa
- 19-23 tháng: Vốn từ tăng chậm (không đạt một từ mới mỗi tuần).
- 24 tháng: Trẻ chưa nói nổi 15 từ, không tự nói ra lời mà chỉ nhại lại lời nói của người khác. Không thể thực hiện những cuộc hội thoại đơn giản, với các câu gồm 2 từ ví dụ “Mẹ bế”, “Uống nữa” (hoặc nói còn vấp váp). Không dùng lời nói để giao tiếp, ngoại trừ trường hợp khẩn cấp.
Không hiểu các chỉ dẫn hay câu hỏi dài hơn (ví dụ “Lấy giày của con đi”, “Con muốn uống không?”, “Bố đâu rồi?”). Không biết chơi giả vờ với búp bê hay tự chơi với chính mình (ví dụ cho búp bê ăn, nói một mình, tự chải đầu làm đẹp). Không biết bắt chước hành động hay lời nói của người khác. Khi xem sách, bé không thể chỉ vào một bức tranh mà bạn gọi tên.
Không biết công dụng của những đồ vật thông dụng trong nhà (ví dụ như bàn chải đánh răng hay bát đĩa). Đặc biệt, ở độ tuổi này, khoảng 1/5 trẻ em có thể có dấu hiệu chậm nói. Nhiều trẻ trong số đó sẽ đuổi kịp các bạn khi lớn lên.
- 25 - 35 tháng: Trẻ không nói được câu đơn giản có 2-4 từ, không thể gọi tên vài bộ phận của cơ thể. Không thể nhớ những thứ được lắp đi lắp lại nhiều lần, chẳng hạn một bài thơ ngắn. Không biết đặt các câu hỏi đơn giản và không ai trong gia đình có thể hiểu bé.
- 3 tuổi: trẻ không sử dụng đại từ nhân xưng nào (con, mẹ). Không thể ghép các từ thành câu ngắn (ví dụ “Mẹ giúp con”,” Muốn uống nữa”). Không hiểu những chỉ dẫn hay câu hỏi ngắn (ví dụ “Lấy giày của con và đặt lên giá”, “Trưa nay con muốn ăn gì?”.
Lời nói rất không rõ ràng, khiến người trong gia đình và người ngoài đều không hiểu. Vẫn thường xuyên lắp bắp (rất khó phát ra âm thanh hay từ ngữ), khi nói vẻ mặt bé nhăn nhó.
Không đặt câu hỏi, ít quan tâm hoặc không quan tâm tới sách truyện, không quan tâm và không tương tác với các trẻ khác. Đặc biệt khó tách khỏi bố mẹ.
- 4 tuổi: Chưa thể phát âm thành thục phần lớn các phụ âm, chưa hiểu khái niệm “giống nhau” và “khác nhau”. Không sử dụng đại từ “con” và “mẹ” đúng cách.
BS Thủy khuyến cáo, khi trẻ có các biểu hiện nêu trên, việc đầu tiên cha mẹ cần làm là kiểm tra khả năng nghe của con. Kể cả nếu bé có vẻ vẫn nghe tốt cũng không nên chủ quan vì trẻ em rất giỏi đoán biết dựa vào hình ảnh và cử chỉ. Khiếm khuyết về nghe cần được phát hiện sớm để điều trị kịp thời.
Cha mẹ không nên chờ đợi và hy vọng con sẽ tự vượt qua khiếm khuyết. Cần đưa bé đi khám bác sĩ chuyên khoa nếu bạn có nghi ngờ về sự phát triển ngôn ngữ của con.
Báo với bác sỹ nếu thấy bé mất đi các kỹ năng đã học trước đó. Trẻ không đáp ứng với âm thanh hoặc không phát ra âm thanh cần được đặc biệt chú ý. Bất thường ngôn ngữ được phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp của trẻ, mang lại cho bé những cơ hội tốt đẹp hơn trong cuộc đời.
L. Phương
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét